Azərbaycanın kənd təsərrüfatının formalaşmasında ölkənin təbii-iqlim şəraiti, torpaq ehtiyatları və ənənəvi təsərrüfat sahələri mühüm rol oynayır. Müxtəlif iqlim tiplərinin və torpaq növlərinin mövcudluğu bitkiçilik və heyvandarlıq üçün əlverişli şərait yaradır. Tarixən üzümçülük, ipəkçilik, meyvəçilik və heyvandarlıq geniş yayılmış, bu sahələrlə yanaşı, toxuculuq və xalçaçılıq kimi ənənəvi istehsal sahələri də inkişaf etmişdir.

Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra aqrar sahənin yenidən qurulması və torpaq islahatlarının həyata keçirilməsi əsas vəzifələrdən birinə çevrilmişdir. Sovet dövründə mövcud olan kolxoz və sovxoz sisteminin dağılması, təsərrüfat əlaqələrinin pozulması kənd təsərrüfatında ciddi çətinliklər yaratmışdır. Bu şəraitdə torpaq münasibətlərinin yenidən tənzimlənməsi, mülkiyyət formalarının dəyişdirilməsi və bazar münasibətlərinə keçid istiqamətində tədbirlər görülmüşdür. İslahatların hüquqi əsaslarını yaratmaq məqsədilə “Aqrar islahatının əsasları haqqında”, “Sovxoz və kolxozların islahatı haqqında” və “Torpaq islahatı haqqında” qanunlar qəbul edilmişdir.

Aparılan islahatlar nəticəsində torpaq və əmlakın özəlləşdirilməsi həyata keçirilmiş, dövlət, bələdiyyə və xüsusi mülkiyyət formaları müəyyənləşdirilmişdir. Keçmiş kolxoz və sovxozların əkinə yararlı torpaqlarının əhaliyə paylanılması fərdi və ailə-kəndli təsərrüfatlarının yaranmasına zəmin yaratmışdır. Bununla yanaşı, fermerlərin və digər istehsalçıların fəaliyyətinin dəstəklənməsi, sahibkarlığın təşviqi və aqrar sektorda iqtisadi fəallığın artırılması istiqamətində hüquqi və iqtisadi tədbirlər görülmüşdür.

Kənd təsərrüfatında dövlət dəstəyi, güzəştli kreditlərin verilməsi və suvarma infrastrukturunun yaxşılaşdırılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Suvarılan torpaqların su təminatının yaxşılaşdırılması, yeni sahələrin əkin dövriyyəsinə cəlb edilməsi, subartezian quyularının qazılması, çaylarda sahilbərkitmə və bəndlərin möhkəmləndirilməsi işləri aqrar istehsalın imkanlarının artırılmasına xidmət edir. Maliyyə dəstəyi isə istehsalçıların zəruri resurslara çıxışını asanlaşdırır və sahibkarlıq fəaliyyətinin inkişafına şərait yaradır.

Aqrar siyasətin həyata keçirilməsində dövlət proqramları və strateji sənədlər də mühüm yer tutur. Əhalinin ərzaq məhsulları ilə etibarlı təminatı, yoxsulluğun azaldılması, regionların sosial-iqtisadi inkişafı və istehsalçıların dəstəklənməsi ilə bağlı qəbul edilmiş proqramlar daxili istehsalın artırılmasına yönəlmişdir. Eyni zamanda, çayçılıq, sitrus meyvəçiliyi və çəltikçilik kimi sahələrin inkişafına diqqət yetirilmişdir. Bu istiqamətdə görülən tədbirlər ənənəvi təsərrüfat sahələrinin imkanlarından daha səmərəli istifadə edilməsini nəzərdə tutur.

Azərbaycanın aqrar sektoru əsasən bitkiçilik və heyvandarlıq sahələrindən ibarətdir. Taxılçılıq, pambıqçılıq, tərəvəzçilik, kartofçuluq, meyvəçilik və üzümçülük bitkiçiliyin başlıca istiqamətləridir. Heyvandarlıqda isə ət, süd, yumurta və yun istehsalı mühüm yer tutur. Bu sahələr əhalinin ərzaq məhsullarına olan tələbatının ödənilməsinə, kənd yerlərində məşğulluğun təmin edilməsinə və emal sənayesi üçün xammal bazasının formalaşmasına töhfə verir. Bəzi məhsulların daxili tələbatdan artıq istehsalı onların xarici bazarlara çıxarılmasına da imkan yaradır.

Ərzaq təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi üçün yerli istehsalın artırılması, məhsuldarlığın yüksəldilməsi və kənd təsərrüfatında müasir texnologiyaların tətbiqi əhəmiyyətlidir. Bununla yanaşı, istehsal olunan məhsulların keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması və emal imkanlarının təkmilləşdirilməsi aqrar sektorun rəqabət qabiliyyətinin artırılmasına xidmət edir.

İşğaldan azad edilmiş ərazilər Azərbaycanın kənd təsərrüfatı potensialının inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu ərazilərdə torpaqların əkin dövriyyəsinə qaytarılması, suvarma imkanlarının yaxşılaşdırılması və su ehtiyatlarından səmərəli istifadə aqrar sahənin bərpası üçün vacibdir. Üzümçülük, taxılçılıq, pambıqçılıq və heyvandarlığın inkişafı üçün mövcud imkanlardan yararlanmaq, eləcə də aqrar emal sahələrini inkişaf etdirmək həmin ərazilərin iqtisadi potensialının reallaşdırılmasına kömək edə bilər.

Ümumilikdə, torpaq islahatları, dövlət dəstəyi və suvarma sistemlərinin təkmilləşdirilməsi Azərbaycanın kənd təsərrüfatının inkişafında əsas istiqamətlərdəndir. Təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadə edilməsi və ənənəvi təsərrüfat sahələrinin qorunması aqrar sektorun davamlı fəaliyyətinə, ərzaq təminatının gücləndirilməsinə və regionların sosial-iqtisadi inkişafına şərait yaradır.